Deepfake

Een deepfake is een met kunstmatige intelligentie gegenereerde of gemanipuleerde afbeelding, video of geluidsopname waarop een echte persoon te zien is of dingen laat zeggen die nooit hebben plaatsgevonden. Meestal wordt daarbij een gezicht op een ander lichaam geplaatst. De term combineert „deep learning”, een methode van machinaal leren, met „fake” voor vervalsing.

Twee manieren waarop het performers raakt

De eerste manier is bekend: het gezicht van een persoon wordt zonder diens medeweten in geseksualiseerd materiaal gemonteerd. Voor vrouwelijke en mannelijke performers betekent dit dat vervalsingen onder hun naam kunnen circuleren met inhoud die ze nooit hebben opgenomen en nooit hebben vrijgegeven, bijvoorbeeld handelingen die op hun No-List staan.

De tweede manier wordt vaak over het hoofd gezien: echte opnames van performers dienen als lichaam waarop het gezicht van een andere, niet-betrokken persoon wordt geplaatst. Ook dan wordt jouw materiaal gebruikt voor iets waarmee je niet hebt ingestemd.

Daar komt een derde, contractuele laag bij. Met voldoende opnames kan een digitale kopie worden getraind die nieuwe scènes genereert zonder dat je ooit nog voor de camera hoeft te staan.

Waar je in het contract op let

Lees de clausule over de gebruiksrechten zorgvuldig. Riskant zijn formuleringen die bewerking „in elke technische vorm”, gebruik „voor alle bekende en toekomstige methoden” of uitdrukkelijk het trainen van AI-systemen en het genereren van synthetische inhoud toestaan. Serieuze contracten regelen dit uitdrukkelijk en sluiten het uit of vergoeden het afzonderlijk. Als je twijfelt, vraag dan schriftelijk om verduidelijking en laat het antwoord in het contract opnemen. De opbouw van een contract wordt uitgelegd in het artikel Het modelcontract, alinea voor alinea.

De juridische situatie in grote lijnen

Een deepfake maakt inbreuk op het recht op de eigen afbeelding en het algemene persoonlijkheidsrecht. Daaruit kunnen civielrechtelijke vorderingen tot staking, verwijdering en onder omstandigheden schadevergoeding voortvloeien. Het verspreiden van geseksualiseerde vervalsingen zonder toestemming kan bovendien strafbaar zijn. Op Europees niveau gelden daarnaast etiketteringsplichten voor bepaalde door AI gegenereerde inhoud. Dit rechtsgebied ontwikkelt zich snel; in individuele gevallen is juridisch advies de moeite waard.

Als er een vervalsing opduikt

• Bewaar vindplaatsen met adres, datum en screenshot voordat je iets meldt.
• Meld de inhoud bij het platform. Grote platforms verbieden niet-consensuele synthetische intieme beelden in hun richtlijnen.
• Vraag om verwijdering via een Takedown en vraag zoekmachines om verwijdering uit de zoekresultaten.
• Doe aangifte, vooral als de vervalsing verband houdt met afpersing.
• Informeer de productie als echt materiaal van een opname is gebruikt. Als rechthebbende kan de productie bovendien zelf stappen ondernemen.

Vervalsingen zijn niet altijd herkenbaar. Aanwijzingen zijn onnatuurlijke overgangen bij de haargrens en kin, flikkerende randen, onsamenhangend licht of tatoeages en moedervlekken die ontbreken of op de verkeerde plaats zitten. Voor een melding hoef je echter niet te bewijzen dat het om een vervalsing gaat. Het volstaat dat je niet hebt ingestemd met de publicatie.

Adviescentra tegen digitaal geweld bieden ook ondersteuning bij deepfakes. Belangrijk is: Een vervalsing is geen gevolg van jouw werk, maar een inbreuk door derden.