Η εργασία μπροστά στην κάμερα δεν απαιτεί ταλέντο ούτε εκπαίδευση, αλλά μια χούφτα τεχνικών δεξιοτήτων που αναπτύσσονται μέσα σε λίγες ημέρες γυρισμάτων. Όποιος πιστεύει ότι πρέπει να ξέρει να παίζει θέατρο, υπερεκτιμά την απαίτηση και ταυτόχρονα υποτιμά την ουσιαστική: να ακολουθεί με ακρίβεια τις οδηγίες, να κρατά άβολες θέσεις, να επαναλαμβάνει όταν του το ζητούν και παράλληλα να σκέφτεται προς τα πού δείχνουν η κάμερα, το φως και το μικρόφωνο. Τίποτα από αυτά δεν έχει να κάνει με την εκφραστικότητα, και όλα μπορούν να εξασκηθούν. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που θα κλειστεί για μία φορά και σε κάποιον που θα κλειστεί ξανά.
Τι απαιτείται πραγματικά
Η λίστα είναι πιο σύντομη απ’ όσο περιμένουν οι περισσότεροι και αποτελείται αποκλειστικά από πράγματα που μπορείς να εξασκήσεις.
- Να ακολουθείς οδηγίες. Συνήθως πρόκειται για εκατοστά και δευτερόλεπτα. «Το πηγούνι λίγο πιο ψηλά», «το χέρι μακριά από τη μέση», «πιο αργά» δεν είναι κριτική, αλλά οδηγίες εργασίας.
- Να κρατάς τις θέσεις. Ακόμη κι όταν είναι άβολες και για περισσότερη ώρα απ’ όσο φαίνεται λογικό, επειδή το φως ή η εστίαση χρειάζονται ακόμη ρύθμιση.
- Να επαναλαμβάνεις όταν σου το ζητούν. Την ίδια κίνηση πέντε φορές, με την ίδια ταχύτητα, στο ίδιο κάδρο.
- Να προσέχεις την κατεύθυνση του βλέμματος. Κάμερα ή παρτενέρ, σταθερό σημείο ή κίνηση της κάμερας. Ένα βλέμμα που ξεφεύγει κοστίζει ένα πλάνο.
- Να σκέφτεσαι τους θορύβους. Το μικρόφωνο ακούει περισσότερα απ’ όσα νομίζεις και συχνά ακούει ιδιαίτερα καθαρά το λάθος πράγμα.
- Να τηρείς τη συνέχεια. Ανάμεσα σε δύο πλάνα δεν πρέπει να αλλάζει στην εικόνα τίποτα που δεν πρέπει να αλλάξει.
Όποιος χειρίζεται αξιόπιστα αυτά τα έξι σημεία εργάζεται επαγγελματικά, ανεξάρτητα από το πόση εμπειρία αναγράφεται στο βιογραφικό του. Για το ξεκίνημα χωρίς προηγούμενη γνώση, αυτό ακριβώς είναι το καλό νέο.
Αυτό που λείπει σκόπιμα από τη λίστα: τα προσποιητά συναισθήματα. Μια ερωτική παραγωγή δεν χρειάζεται υποκριτική χαρακτήρων ούτε μονόλογο, αλλά αξιοποιήσιμο υλικό από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία. Αν ένας ρόλος έχει κείμενο, είναι σύντομο και επαναλαμβάνεται όσες φορές χρειάζεται. Γι’ αυτό το συχνότερο λάθος στο πρώτο γύρισμα δεν είναι η έλλειψη ταλέντου, αλλά η προσπάθεια να προσφέρεις περισσότερα απ’ όσα ζητούνται — και έτσι να χάσεις τις τεχνικές προδιαγραφές.
Οι οδηγίες είναι τεχνικές, όχι προσωπικές
Η γλώσσα στο σετ είναι σύντομη. Όταν η σκηνοθεσία λέει «Stop» ενώ βρίσκεσαι στη μέση μιας πράξης, αυτό δεν αποτελεί αξιολόγηση. Είναι ένδειξη ότι κάτι τεχνικό δεν είναι σωστό: μια σκιά, ένα καλώδιο μέσα στο κάδρο, μια αντανάκλαση σε μια αλυσίδα κοσμήματος.
Οι αρχάριοι συχνά εκλαμβάνουν αυτή τη συντομία ως ψυχρότητα. Είναι οικονομία λόγου. Μια ομάδα που δουλεύει ασταμάτητα επί οκτώ ώρες μιλά συνοπτικά και όποιος το συνηθίσει εργάζεται πιο εύκολα. Αντίστροφα ισχύει το εξής: η φιλικότητα στο σετ φαίνεται στα διαλείμματα, όχι στη διατύπωση την ώρα της λήψης.
Πολλοί όροι που ακούγονται είναι τεχνικό λεξιλόγιο και όχι κρυφή γλώσσα. Take, Cut, συνέχεια, Continuity, Call Sheet, B-Roll: όποιος γνωρίζει τους δέκα σημαντικότερους καταλαβαίνει αμέσως τις μισές οδηγίες. Μπορείς να τους αναζητήσεις στο Λεξικό των όρων του κλάδου.
Γιατί η συνέχεια είναι σημαντικότερη από την έκφραση
Μια σκηνή δημιουργείται από λήψεις που απέχουν χρονικά αρκετά μεταξύ τους. Το κοντινό πλάνο γυρίζεται μία ώρα μετά το γενικό, μερικές φορές μετά το μεσημεριανό διάλειμμα. Στο τελικό μοντάζ ακολουθούν αμέσως το ένα το άλλο. Γι’ αυτό, ανάμεσα στα πλάνα, πρέπει να παραμένει ίδιο ό,τι φαίνεται στην εικόνα.
Συγκεκριμένα, αυτό αφορά περισσότερα πράγματα απ’ όσα νομίζεις. Τα μαλλιά στη σωστή πλευρά του ώμου. Τα κοσμήματα φορεμένα ή βγαλμένα, αλλά όχι μια έτσι και μια αλλιώς. Τα ρούχα στην ίδια κατάσταση, οι τιράντες στην ίδια πλευρά, το χρώμα των χειλιών ίδιο, το βερνίκι των νυχιών άθικτο. Μετράει και ο χώρος: τα ποτήρια, τα μαξιλάρια και οι κουβέρτες πρέπει να επιστρέφουν στη θέση τους.
Ένα πρακτικό κόλπο για τα πρώτα γυρίσματα: μετά το μακιγιάζ, βγάλε με το κινητό σου δύο φωτογραφίες, μία μετωπική και μία από το πλάι. Αν μετά το μεσημεριανό διάλειμμα δεν θυμάσαι σε ποια πλευρά ήταν η τιράντα ή πώς έπεφταν τα μαλλιά, έχεις την απάντηση μαζί σου χωρίς να χρειαστεί να ρωτήσεις κανέναν.
Στο σετ κάποιος από την ομάδα προσέχει αυτά τα πράγματα, συχνά με φωτογραφίες από το τελευταίο πλάνο. Δεν χρειάζεται να το λύσεις μόνος σου, αλλά διευκολύνεις τους πάντες αν στα διαλείμματα δεν τραβάς το λαστιχάκι των μαλλιών και δεν βγάζεις το δαχτυλίδι. Αν παρατηρήσεις ο ίδιος ότι κάτι άλλαξε, πες το πριν ξεκινήσει η λήψη. Μια υπόδειξη εκ των προτέρων κοστίζει δέκα δευτερόλεπτα, ένα λάθος συνέχειας κοστίζει ολόκληρη τη λήψη.
Διακοπές στη μέση της σκηνής
Η λήψη διακόπτεται συχνά και χωρίς προειδοποίηση. Ένα αεροπλάνο πάνω από το στούντιο, μια μπαταρία που τελειώνει, μια κάρτα μνήμης που γέμισε, ένα κινητό στο καμαρίνι που χτυπά. Μερικές φορές απλώς επειδή η σκηνοθεσία είχε μια ιδέα.
Η επαγγελματική αντιμετώπιση είναι απλή: βγες από τη θέση, πιες νερό, φόρεσε μπουρνούζι και περίμενε. Δεν βοηθά να προσπαθείς να διατηρήσεις τη διάθεση. Θα επιστρέψει στην επόμενη προσπάθεια ή δεν θα επιστρέψει, και στις δύο περιπτώσεις η δουλειά συνεχίζεται.
Είναι σημαντικό να ξεχωρίζεις μια τεχνική διακοπή από μια διακοπή για δικό σου λόγο. Η μία προέρχεται από την ομάδα, η άλλη από εσένα, και και οι δύο είναι φυσιολογικές. Για τη διακοπή υπάρχει μια συμφωνημένη λέξη και ένα πρόσωπο επικοινωνίας, που καθορίζονται πριν από την έναρξη του γυρίσματος. Όποιος τη χρησιμοποιεί δεν χρειάζεται να δικαιολογηθεί. Οι σχετικές πληροφορίες βρίσκονται στην ενότητα Ασφάλεια στο κινηματογραφικό σετ.
Το να ρωτάς είναι επαγγελματικό, το να μαντεύεις όχι
Αν δεν καταλαβαίνεις μια οδηγία, ρώτησε. Αμέσως, όχι μετά την τρίτη αποτυχημένη προσπάθεια. Η φράση «Τι ακριβώς εννοείς;» είναι απολύτως συνηθισμένη στο σετ και λέγεται εκατό φορές την ημέρα.
Αντίθετα, το να μαντεύεις κοστίζει χρόνο και νεύρα. Όποιος ερμηνεύει λάθος μια οδηγία παράγει υλικό που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί και κανείς δεν το αντιλαμβάνεται μέχρι να χρειαστεί να επαναληφθεί η λήψη. Μια έμπειρη ομάδα το γνωρίζει αυτό και περιμένει ερωτήσεις, ιδιαίτερα στα πρώτα γυρίσματα.
Αξίζει να θυμάσαι δύο ακόμη διατυπώσεις. «Δείξ’ το μου μία φορά» για σωματικές θέσεις, επειδή το να βλέπεις είναι πιο γρήγορο από το να εξηγείς. Και «χρειάζομαι δύο λεπτά» σε περίπτωση κράμπας, ζάλης ή όταν χρειάζεσαι για λίγο να απομακρυνθείς από την κατάσταση. Και τα δύο είναι οργάνωση της εργασίας και όχι παραδοχή αδυναμίας.
Γιατί τα πρώτα γυρίσματα είναι πιο κουραστικά απ’ όσο περιμένεις
Η εξάντληση μετά την πρώτη ημέρα γυρισμάτων εκπλήσσει σχεδόν όλους και δεν οφείλεται στη δράση μπροστά στην κάμερα. Οφείλεται στη διάρκεια, στη ζέστη κάτω από τους προβολείς, στην ένταση της αναμονής και στο ότι πρέπει να είσαι έτοιμος για οκτώ ώρες όταν σου το ζητούν, χωρίς να καθορίζεις εσύ τον ρυθμό.
Προστίθεται και η προσοχή που απαιτεί καθετί καινούργιο. Την πρώτη φορά σκέφτεσαι ταυτόχρονα τη θέση, το βλέμμα, τη συνέχεια, τους άγνωστους ανθρώπους στον χώρο και το πώς φαίνεσαι. Την τέταρτη φορά τα μισά γίνονται αυτόματα, και ακριβώς αυτή είναι η διαφορά που φέρνει η εμπειρία. Γι’ αυτό, αν είναι δυνατόν, κράτησε ελεύθερη την ημέρα μετά το γύρισμα. Όποιος στο ξεκίνημα χωρίς προηγούμενη εμπειρία υπολογίζει σε μια μεγάλη, τεχνική και κουραστική ημέρα, μπαίνει σε αυτήν πιο ήρεμα και βγαίνει πιο ικανοποιημένος.