Wederzijdse instemming

Wederzijdse instemming betekent dat elke seksuele handeling wordt gedragen door de herkenbare wil van alle betrokkenen — en wel op het moment waarop die plaatsvindt. De term is de Duitse, juridisch verankerde equivalent van wat in de productiepraktijk Consent wordt genoemd.

Het verschil tussen beide is geen haarkloverij. Consent beschrijft hoe er op de set wordt gecommuniceerd. Wederzijdse instemming beschrijft de maatstaf waaraan in geval van een geschil wordt gemeten wat daar is gebeurd. Het ene is een werkhouding, het andere een bewijskwestie.

De maatstaf van het Duitse seksuele strafrecht

Het Duitse strafrecht gaat sinds de hervorming van het seksuele strafrecht uit van de herkenbare tegengestelde wil. Doorslaggevend is dus niet of iemand zich heeft verzet, maar of herkenbaar was dat diegene de handeling niet wilde. Een ja van gisteren draagt een handeling van vandaag niet.

Voor de opnames volgt daaruit iets ongemakkelijks en tegelijk ontlastends: een ondertekend contract maakt een handeling die op het moment van de opnames niet gewenst was, niet wederzijds instemmend. Geen modelcontract ter wereld kan vooraf toestemming geven voor alles.

Wat documentatie dan eigenlijk oplevert

Als de handtekening de wil op het moment zelf niet vervangt: waarom dan papier? Omdat documentatie niet de instemming creëert, maar laat zien waarover is gesproken. Ze beantwoordt de vraag wat er was afgesproken voordat iemand voor de camera stond.

Drie documenten grijpen daarbij in elkaar: de toestemming voor opname en publicatie, het modelcontract met de prestaties en de gage, en de ondertekende grenzenlijst. Dat derde document ontbreekt in veel producties.

Waarom de grenzenlijst beide partijen dient

Een ondertekende lijst beschermt jou, omdat ze een bewering omzet in een overeenkomst. Zonder die lijst staat jouw herinnering in geval van een conflict tegenover die van de set. Met de lijst is er een document dat vóór de opnames is gedateerd en door beide partijen medeondertekend is.

Ze beschermt echter ook de productie, en dat is de reden waarom serieuze productiehuizen erop staan. Een productie die kan aantonen dat grenzen vooraf schriftelijk zijn uitgevraagd, gedocumenteerd en nageleefd, staat er bij een latere beschuldiging anders voor dan een productie die zich op mondelinge afspraken beroept.

Precies daarom is de lijst bij ons geen bijzaak, maar onderdeel van het contract. Hoe je die invult, staat in het artikel Grenzen vastleggen.

Waar je op let bij het ondertekenen

Eis dat wijzigingen op de opnamedag eveneens schriftelijk worden vastgelegd, desnoods met de hand op de uitdraai, met datum en beide handtekeningen. Mondelinge toezeggingen op de set zijn niet waardeloos, maar ze zijn later moeilijk te bewijzen.

Formuleringen die je in algemene zin toestemming willen laten geven voor elke verdere handeling, zoals toestemming voor alles binnen het kader van de productie, zouden je wantrouwig moeten maken. Zulke clausules zijn zelden nuttig en dragen de wederzijdse instemming sowieso niet.

Dit artikel ordent de begrippen en vervangt geen juridisch advies. Als het om een concreet contract of een concreet incident gaat, hoort de zaak bij een advocaat.