Kendi görüntüsü üzerindeki hak

Kendi görüntün üzerindeki hak şu anlama gelir: Kişiliğine ait bir kaydın yayımlanıp yayımlanmayacağına, kaydı yapan kişi değil, sen karar verirsin. Yasal dayanak, Alman Sanat Eserleri Telif Hakkı Kanunu’nun 22. maddesinde yer alır: Görüntüler, yalnızca görüntülenen kişinin rızasıyla dağıtılabilir veya kamuya açık şekilde sergilenebilir. Bu hak, genel kişilik hakkının bir görünümüdür.

Rıza, işin merkezindeki unsurdur

Rıza yoksa dağıtım hukuka aykırıdır; rıza varsa, rızanın kapsadığı ölçüde hukuka uygundur. Pratik açıdan belirleyici nokta tam olarak budur: Sonraki uyuşmazlıklarda mesele, rızanın verilip verilmediğinden çok kapsamıdır. Hangi medya, hangi bölgeler ve hangi süre için onay verdiğin, yazılı olarak kararlaştırılanlardan anlaşılır.

Yasa, oyuncuların bilmesi gereken bir kural içerir: Ücret karşılığında görüntülenmeyi kabul eden kişinin rıza verdiği, tereddüt hâlinde varsayılır. Dolayısıyla daha sonra hiç rıza vermediğini inkâr edersen, aldığın ücret aleyhine kullanılabilir. Ancak bu tereddüt kuralı, kapsam hakkında açık bir anlaşmanın yerini tutmaz; ayrıca kayıt ne kadar müdahaleci veya kapsamlıysa, genel bir varsayımla gerekçelendirilmesi de o kadar zorlaşır. Rıza olmadan mümkün olan istisnalar da vardır; örneğin güncel olaylar alanına ait görüntüler. Erotik yapımlar açısından bunların önemi yoktur.

Görüntü üzerindeki hak ve telif hakkı farklı kişilere aittir

Bir kayıt üzerinde yan yana bulunan iki farklı hak vardır. Eser üzerindeki telif hakkı, kaydı oluşturan kişide, yani fotoğrafçıda veya kameramanda doğar ve genellikle buradan yapıma devredilir ya da yapım için kullanımına bırakılır. Kendi görüntün üzerindeki hak ise görüntülenen kişi olarak sana aittir.

Bundan iki sonuç çıkar. Birincisi, her iki taraf da izin vermedikçe hiç kimse yayımlama yapamaz. İkincisi, kayıtlarının telif hakkı sahibi sen değilsin ve bir kullanıma karşı çıkmak istediğinde telif haklarına dayanamazsın. Materyalin bir kopyasını isteme hakkın da görüntü üzerindeki haktan değil, yalnızca sözleşmeden doğar. Kopyayı istiyorsan bunu kararlaştırman gerekir.

Bunun sözleşme açısından anlamı

Pratikteki en etkili araç, kullanım haklarını devrettiğin veya tanıdığın ifadedir. Medyayı, bölgeleri ve süreyi ayrı ayrı belirt. Materyalin başkalarına verilip verilemeyeceğini ve verilebilecekse kimlere verileceğini düzenle. Filmden farklı bir kullanım olduğundan, bölümlerin reklam amacıyla kullanılıp kullanılamayacağını açıkça belirle. Model sözleşmesi: Maddeler tek tek açıklanıyor başlıklı yazı, bu tür bölümlerin nasıl göründüğünü gösterir.

Bu hak ekip içinde de geçerlidir. Seni makyaj sırasında cep telefonuyla fotoğraflayan ve görüntüyü özel kanalında paylaşan bir meslektaş, rıza olmadan bir görüntüyü dağıtmış olur. Aynı çekimde çalışmış olması bunu değiştirmez; yapımın sözleşmesi de bu davranışı kapsamaz.

Şunu unutma: Görüntü üzerindeki hakkın yanı sıra, kendi gereklilikleri olan veri koruma hukuku da geçerlidir. Bu iki alan birbirine geçtiği için rıza beyanı ile sözleşmeyle hakların devredilmesi veya tanınması ayrı ayrı okunmalıdır.

Bu metin temel bilgileri açıklar ve hukuki danışmanlığın yerini tutmaz.